کتاب­شناسی فارسی موزه­داری

کتاب­شناسی فارسی موزه­داری

1-      ب‍ن‍ی‍اد گ‍س‍ت‍رش‌ م‍وزه‌ در ای‍ران، وزارت‌ ف‍ره‍ن‍گ‌ و ه‍ن‍رف‌ اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ت‍ه‍ران: 1355.‌۲۶۶ص.

2-      به­­‍م‍ن‍اس‍ب‍ت‌ روز ج‍ه‍ان‍ی‌ م‍وزه‌ ( ۲۸اردی‍ب‍ه‍ش‍ت‌)، ن‍ق‍ی‍ل‍ی‌ ح‍ک‍م‌ آب‍ادی‌، ن‍اص‍ر، اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ت‍ه‍ران‌۱۳۶ .

3-      ح‍ف‍اظت‌ اش‍ی‍اء ب‍رن‍زی، ه‍ان‍س‍ن‌، ن‌. ه‌.اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ت‍ه‍ران۱۳۶۳.

4-      ح‍ف‍اظت‌ از ام‍وال‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی، ب‍وس‍ت‍ی‍ک‌، وی‍ل‍ی‍ام‌،  س‍ازم‍ان‌ م‍ی‍راث‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ ک‍ش‍ور۱۳۷۳، ت‍ه‍ران‌،۴۶ص‌.

5-      م‍راق‍ب‍ت‌ و ن‍گ‍ه‍­داری‌ اش‍ی‍ای‌ ه‍ن‍ری، ش‍ل‍ی‌، م‍ارج‍ری‌،س‍ازم‍ان‌ م‍ی‍راث‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ ک‍ش‍ور، ت‍ه‍ران۱۳۷۵،۱۵۴ص‌.م‍ص‍ور

6-      م‍س‍ت‍ن‍دس‍ازی‌ آث‍ار ه‍ن‍ری، ک‍م‍ال‌، س‍وارن‍ا،اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ت‍ه‍ران۱۳۶۳

7-      م‍س‍ت‍ن‍دس‍ازی‌ اش‍ی‍اء ب‍اس‍ت‍ان‍ی، ب‍ان‍رج‍ی‌، ن‌.ر.، اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ت‍ه‍ران‌،۱۳۶۳،۴۳ص‌.

8-      م‍راق‍ب‍ت‌ و ن‍گ‍ه‍داری‌ اش‍ی‍اء م‍وزه‌ ای،آگ‍راوال‌، ا.پ‍ی.، اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ت‍ه‍ران‌،۱۳۶۳،۱۲۱ص‌.

9-      تأاث‍ی‍رات‌ ن‍وس‍ان‌ رطوب‍ت‌ ن‍س‍ب‍ی‌ ب‍ر اش‍ی‍اء م‍وزه‌ ای‌ و اق‍دام‍ات‌ ح‍ف‍اظت‍ی،‌ک‍م‍ال‌، س‍وارن‍ا، اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ت‍ه‍ران،۱۳۶۳‌،۳۳ص‌.

10-   ان‍ت‍خ‍اب‌ و آم‍وزش‌ ک‍ارک‍ن‍ان‌ م‍وزه‌ ه‍ا، اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ت‍ه‍ران‌،۱۳۶۴ ،۷۰ص‌.

11-   آم‍وزش‌ در م‍وزه‌ ه‍ا، ه‍اری‍س‍ون‌، م‍ال‍ی، س‍ازم‍ان‌ م‍ی‍راث‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ ک‍ش‍ور، ت‍ه‍ران‌، ۱۳۶۷، ۴۲ص‌.

12-   ک‍ارک‍ن‍ان‌ م‍وزه، داگ‍لاس‌، آ.آل‍ن‌، اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ت‍ه‍ران‌، ۱۳۶۴، ۴۸ص‌.

13-   به ‍س‍وی‌ خ‍ط م‍ش‍ی‌ ن‍وی‍ن‌ م‍وزه، اس‍پ‍ان‍دی‌، ج‍ی‌.دب‍ل‍ی‍و.ام‌.۶۷ص‌.

14-   راه‍ن‍م‍ای‌ م‍وزه‌ه‍ای‌ ای‍ران‌، راع‍ی‌، ان‍س‍ی‍ه، وزارت‌ ارش‍اد اس‍لام‍ی‌، دف‍ت‍ر پ‍ژوه‍ش ‍ه‍ا و ب‍رن‍ام‍ه‌ری‍زی‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی، ت‍ه‍ران ،۱۳۶۳.          ‌           

15-   م‍دی‍ری‍ت‌ م‍وزه‌ ه‍ا، ش‍وم‍ر، پ‍ی‍ر،اداره‌ ک‍ل‌ م‍وزه‌ ه‍ا.گ‍روه‌ پ‍ژوه‍ش‌ و ب‍رن‍ام‍ه‌ ری‍زی، تهران:۱۳۶۴، ب‍ی‌ ج‍ا، ۸۲ص.‌

ضرورت بهينه سازی مخازن موزه ها

 

ضرورت بهينه­سازی مخازن موزه­ها(بخش چهارم)

1-4 : عملکرد پشتيبانی مخازن موزه­ای

«مخازن، استعدادهای بالقوه يک موزه هستند ،که موزه­داران باشناسايی و مطالعه بر روی مجموعه ها و اشياء می توانند نمايشگاه های موقت زياد و متنوعی در زمان های مختلف اجرا کنند وبه جذابيت موزه خود بيافزايند. نمايشگاه های موقت از وظايف عمده و مهم موزه هامحسوب می شوند با دارا بودن يک مخزن ايده آل می توان آنها را به نحو احسن وخوب اجرا کرد.اشياء بعد از مدت زمان نمايش در تالار ها فرصت بازديد برای عموم پيدا می کنند وبعد از آن برای استراحت به مخزن برده می شوند تا برای برنامه ويا نمايشگاه بعدی آماده شوند.»⁽¹⁵⁾

ايجاد موزه های جديد و همچنين پشتيبانی از موزه های قديم بر عهده مخازن موزه ها خصوصا" موزه های مادر عملی می باشد.«به عنوان نمونه در فاصله زمانی 75تا  83با اتکا به آثار فراوان موجود در مخزن موزه ملی ايران در حدود  40نمايشگاه موقت و ايجاد 17موزه باز گشايی و يا تجهيزگرديده است»⁽¹⁶⁾ که موردی بر تاييد نقش پشتيبانی مخازن موزه ها می باشد.«موزه داران برای غنی تر کردن موزه ها و جذابيت بخشيدن به آنها ممکن است آثار و اشيايی را از موزه های ديگر به امانت می گيرند اين عمل را برای تکميل مجموعه های آثار موزه ای ويا موضوعات نمايشگاهی انجام می دهند. که معمولا" اين اشياء را از مخازن موزه هابه امانت می گيرند .»⁽¹⁷⁾

ضرورت بهينه سازی مخازن موزه ها

 

ضرورت بهينه­سازی مخازن موزه­ها(بخش سوم)

1-3  عملکرد نمايشگاهی مخزن

«در برخی از مخازن موزه­ها امکان دسترسی و بازديد از آثار و اشياء موزه­ای وجود دارد که اين به­توان  و امکانات موزه بستگی دارد. با طراحی و اجرای برنامه­های خاص و تدابير ويژه می­توان مخزن را برای بازديد عموم[يا بازديدهای ويژه ] آماده کرد، که کمبود تالارهای نمايش را جبران می­کند و امکان و فرصت ارائه به اشياء بيشتری داده می­شود.»⁽¹¹⁾

«شدت نياز دسترسی به اشياي مجموعه هر موزه، تعيين کننده نوع مخزن مناسب برای آن موزه است. هر موزه در مورد اين­که به چه کسانی اجازه ورود به مخزن را بد هد دارای فلسفه خاص خود است.»⁽¹²⁾

امروزه، اکثر موزه­ها در صدد افزايش راه­های دسترسی عموم به مجموعه­های ذخيره خود هستند. از اين رو در طراحی، حمل و نگه­داری اشياء قابل دسترس بودن آن­ها اهميت بيشتری دارد.»⁽¹³⁾البته اين مهم جايگاه ويژه­ای به مخازن موزه­ها می­بخشد و در ضمن خود ممکن است باعث پاره­ای مشکلات و همچنين ناامنی برای اشياء موجود در مخزن را فراهم می­آورد. از آن جمله، نياز به نيروی انسانی مراقب و راهنما، نبود شرايط انسانی مناسب برای بازديدکننده، در معرض نور قرارگرقتن اشياء هنگام بازديد و تغييرات محيطی (برخورد با اشياء- دست زدن به آثار و....) را می­توان نام برد. کارکنان موزه و امين اموال موزه­ها می­توانند با فراهم شدن شرايط خاص مخزن به اشياء دسترسی پيدا کنند و از نزديک اشيا را مورد بازديد قرار دهند که در اين جا ضرورت دست­يابی کارکنان موزه به اشياء در مخزن را به­طور خلاصه در چهار مورد ذکر می­کنيم.

«1- [جهت]مراقبت بيشتر از مجموعه­ها، به­عنوان مثال نظارت يا بازرسی مجموعه­ها و تشخيص اشيايی که به مرمت نياز دارند.

2- ايجاد  ارتباطات جديد بين اشياء موزه­ای                                                  

3- ارائه نظرات جديد ی برای توضيح و به نمايش گذاردن اشياء

4- استفاده از اشياء در زمينه­های جديد آموزش و معرفی.»⁽¹⁴⁾

علاوه بر موارد فوق، تبادل اطلاعات و تجربيات بين همکاران مخازن می­تواند آن­ها را در جهت بهره­برداری بهينه از مخزن موزه­ها ياری کند.

ضرورت بهينه سازی مخازن موزه ها

 

ضرورت بهينه­سازی مخازن موزه­ها(بخش دوم)

1-2 عملکرد پژوهشی مخازن

يکی از انگيزه­های ما برای نگه­داری از اشياء هنری و تاريخی، تحقيق وپژوهش در مورد آن­ها و دست­يابی به اطلاعات و پی بردن به اسراری است که در دل اين آثار نهفته است به همين جهت است که  اشياء و آثار موزه­ای برای پژوهشگران و محققان اهميت زيادی دارد چون با استفاده از آن­ها و مطالعاتی که بر روی آن­ها انجام می­دهند به يافته­های جديد دست می­يابند و به کشف حقايقی از زندگی گذشتگان می­رسند. در مخازن موزه­ها که اشياء متعددتر و بيشتری نگه­داری می­شود، امکان مقايسه و مطالعات افزون­تر بر روی اشياء بيشتر است و اين تنوع در اشياء امتياز مهمی برای مخازن می­باشد.»⁽⁹⁾که در واقع مزيت و برتری مخازن نسبت به تالارهای نمايش اشياء نيز در همين امر نهفته است و مخازن از اين جهت بهشت محققان و پژوهشگران در حوزه­ های مطالعاتی مختلف می­باشد.

ايجاد مراکز اسناد وآرشيو اشياء موزه­ای موجود در مخزن، اهميت پژوهشی مخزن را روشن می­کند که در اين زمينه با مستند نگاری دقيق و  استفاده از روش­های علمی و تجهيزات الکترونيکی به کيفيت بيشتری خواهيم رسيد. در اين مراکز   می­توان به اهدافی چند دست يافت که از آن جمله می­توان به اين موارد اشاره کرد:

«فعاليت­های شناسايی و مستند سازی و پژوهشی، در موضوعات علوم باستان­شناسی زبان و گويش، مردم شناسی و هنرهای سنتی و نيز مطالعه در شيوه­های مرمت اثار و تزئينات و آمود بناها و اشياء فرهنگی- تاريخی و..که طبعا" اجرای فعاليت­های فوق با شيوه­های سنتی امری بسيار مشکل و در برخی از موارد غير ممکن است با استفاده از تجهيزات الکترونيکی و برنامه­های رايانه­ای امکان تسريع، تسهيل و افزايش دقت در گردآوری، ذخيره سازی، ساماندهی، پردازش و بازيابی اطلاعات برای ما فراهم می­شود.»⁽¹⁰⁾

اشيائی که در مخزن نگه­داری می­شوند يا اسناد و اطلاعات مکتوب و منابعی که به آن­ها پرداخته­اند و همچنين طرح­ها و تصاويری که از شیء در زمان­های مختلف، تهيه و بايگاني می­شوند مواردی هستند که جهت تحققيق و پژوهش بيشتر در اختيار متخصصان امر پژوهش قرار می­گيرند. پرونده شیء موزه­ای در مخزن از سه بخش تشکيل شده است، بخش نخست آن شامل مشخصاتی از جمله، وضعيت  شیء در زمان کشف، حفاری و يا ساخت (آثار معاصر) دوره تاريخی، مشخصات ظاهری اثر و مطالعات اوليه است. در بخش دوم به پرونده مرمتی شیء پرداخته می­شود که در آن به شناسايی ساختار شیء، دفعات مرمت شیء، روش­های مرمت شیء، آسيب­شناسی و همچنين شخص مرمت­گر اشاره   می­شود. سومين بخش پرونده مواردی همچون شرايط و چگونگی نگه­داری و نمايش، مکان­يابی شیء در مخزن و يا تالار، نمايشگاه­هايی که تاکنون شیء در آن­ها شرکت داده شده است، زير نويس و توضيحات مربوط به شیء و شرايط نگه­داری مناسب شیء را در بر می­گيرد.

ضرورت بهينه­سازی مخازن موزه­ها

ضرورت بهينه­سازی مخازن موزه­ها(بخش نخست)

این مقاله در نشریه مرمت شماره18، سال دوم تابستان 1386 صص5و4 به چاپ رسید.

 مقدمه:

مخازن موزه­ها جزء اصلی شاکله يک موزه محسوب می­شوند که لزوم پرداختن به عملکرد آن­ها و نيز بهينه­سازی و تجهيز مخازن برای نگه­داری بهتر آثار و همچنين جلوگيری از تخريب و آسيب اشياء، پيش از پيش به چشم می­خورد.

اهميت مخازن موزه­ها از اين جهت است که بيشتر آثار و اشياء يک موزه در مخزن آن نگه­داری می­شود.

در حقيقت مادر موزه اصلی و ديگر موزه­ها به­شمار می­آيد، چه در شکل­گيری نمايشگاه­های موقت و چه در ايجاد و راه اندازی موزه جديد.

تجهيز و بهينه­سازی مخازن برای موزه­های ايران از اهميت بالايی برخوردار است و يکی از اولويت هايی که در برنامه­های کلان و دراز مدت موزه­ها بايد مد نظر باشد، همين امر است. که در حال حاضر متاسفانه اجرای اين برنامه­ها در موزه­های کشور يا عملی نشده است و يا به کندی انجام می­گيرد.

دست­يابی به يک دستور العمل جامع در نگاه نخست شايد مشکل به نظر آيد، ولی کاری لازم و اصولی خواهد بود تا با يافتن الگوهای مناسب که البته با نظر کارشناسان و با دقت بالا طراحی و اجرا، می­شود در جهت بهبود مخازن موزه­ها و تطبيق آن­ها با معيار و استانداردهای جهانی بايد نايل آمد.

«مجموعه آثار هنری، فرهنگی موجود در مخزن موزه­ها، اشيايی هستند که موزه­داران به دلايلی آن­ها را به نمايش نگذاشته­اند و بايد در مخزن موزه نگه­داری شوند. اين مجموعه اشياء حکم پشتوانه نمايشگاه­های موزه را دارند و لزوماً  از نظر تاريخی و هنری از اشياء به نمايش گذاشته شده کم اهميت­تر نمی­باشد»⁽¹⁾ و در بعضی موارد نيز اشياء بسيار نفيس و بی­نظيری همانند جام حسنلو، جام مارليک و نظاير آن می­باشند، که خود اعتباری برای موزه محسوب می­گردند و اين مسئله که «موزه گاهی مجموعه مخزن را مجموعه­ای فراموش شده می­انگارد و دستورهای حفاظتی را درمورد آن­ها رعايت نمی­کند.»⁽²⁾

می­تواند فاجعه­ای جبران ناپذير به­وجود بياورد و وظيفه ما در حفظ و صيانت از آثار هنری  و فرهنگی زير سئوال ببرد. در اين جا به عملکردهای مخازن موزه­ای می­پردازيم که اهميت مخازن را برای ما روشن می­کنند.

1- عملکردهای مخازن موزه­ای

1-1حفاظت و نگه­داری از اشياء

از وظايفی که بر عهده يک موزه­دار در مخزن می­توان اشاره کرد. حفاظت و نگه­داری از اشياء می­باشد که اين کار در محيط مناسب آن يعنی مخزن انجام می­گيرد. شيای هنری موجود در مخزن، همانند نمايشگاه در معرض خطراتی قرار دارندکه ناشی از رطوبت ودمای متغير، گرد و غبار، حشرات، نور، حوادثی که به هنگام حمل و نقل و قفسه بندی رخ می­دهد. علاوه بر آن­ها خطرات فيزيکی متعددی که ناشی از حوادث غير مترقبه  و يا سرقت اشياء توسط افراد غير مسئول انجام می­گيرد، نيز شايان توجه است. به­همين جهت اولين و مهم­ترين هدف در ساخت يک موزه حفاظت و نگه­داری از اشياء موزه­ای است. در مخازن اشياء از آسيب­های فيزيکی و شيميايی درامان خواهند بود و مخزن مکان مناسبی برای استراحت بعد از نمايش در نمايشگاه­ها و يا تعمير و مرمت شیء است.

در مخزن موزه اشياء متنوع و متفاوتی از نظر ساختار مولکولی نگه­داری می­شود، نگه­داری از هر کدام؛ شرايط و ويژگی­های خاص خود را می­طلبد. ايجاد شرايط مناسب برای نگه­داری اشياء در مخزن فراهم می­شود، و با توجه به کثرت اشياء و کمبود های فضايی مخازن، مکان­يابی مناسب برای اشياء بر عهده موزه­داران  می باشد. مثلا" سفال­ها و مجسمه­های سنگی در مکانی از مخزن نگه­داری می­ شوند که وجود  نور لازم و ضروری باشد و يا اشيايی که به رطوبت حساس هستند را هرگز نبايد کنار ديوارهای مخزن قرار داد چون که احتمال نفوذ رطوبت بر ديوارها و انتقال به اشياء ديگر وجود دارد.

مکان مخزن در موزه نيز يک امر مهم است که واجد بودن شرايط يک مخزن ايده­آل خود کمک شايانی است به حفاظت و نگه­داری بهتر از اشياء که در اين صورت مخزن بايد کاملا" خشک و عاری از رطوبت باشد، نور کافی به آن نتابد و به بهترين نحو نيز تهويه گردد. وسعت مخزن و انبار يک موزه بايد کافی باشد و از فشردگی بيش از حد اشياء دريک مخزن پرهيز شود. داشتن چنين شرايط مطلوبی هميشه ميسر نمی باشد چون که به علت کمبود فضاهای معيار موزه­ای در کشورهای در حال توسعه غالبا"موزه ها در ساختمان­هايی که در اصل برای اين منظور ساخته نشده اند و بعدها با تغيير کاربری بنا تبديل به موزه شده­اند قرار گرفته­اند، در نتيجه برای انبار کردن مجموعهء موزه از فضاهای نامناسبی همچون اتاق های زيرشيروانی، حمام و دستشويی ها و زيرزمين­ها که در واقع بدترين محل برای نگه­داری آن­ها هستند استفاده می­شود. در نتيجه ايجاد فضای مناسب برای يک مخزن اولين گام جهت حفاظت و نگه­داری از اشياء خواهد بود و همچنين استفاده از روش­ها و ابزارهای علمی برای نگه­داری مجموعه­های موزه­ای به­ويژه انبارها يک اصل مهم در امر موزه­داری است. کار برد اين روش­ها می­تواند بدون تحمل مخارج سنگين، گره­گشای بخش عظيمی از مسائل نگه­داری مجموعه­های موزه­ای کشور شود.

 

موزۀ فرهنگ و ادبیات کودکان ایران

 

طرح جامع موزه ملی ـ تخصصی فرهنگ و ادبیات کودکان ایران(بخش چهارم)

ج) آموزش و پرورش

۱. مکتب‌خانه و ادبیات مکتب‌خانه‌ای

مکتب به عنوان نهادی همگانی، سیمای دگرگون‌شده‌‌ای از آموزش ابتدایی در کاخ‌‌ها و خانه‌های بزرگان بود. اما از پایان سده اول هجری به اسنادی بر می‌خوریم که نشان دهنده‌ی وجود مکتب‌خانه‌های بزرگ هستند. نوشته‌ای درباره مکتب‌خانه ابوالقاسم بلخی و آموزش ۳ هزار دانش آموز وجود دارد. چنین شمار بزرگی از دانش آموزان، نشان می‌دهد که مکتب‌خانه های بزرگ در پایان سده نخست و آغاز سده دوم هجری تازه بنیاد یافته بودند. در مکتب‌خانه در کنار آموزش قرآن، خواندن و نوشتن نیز می‌آموختند. در آن دوران آموزش و پرورش مکتبخانه‌ای شیوه فراگیر آموزشی بود

در این سالن آثار چاپ سنگی ادبیات مکتبخانه‌ای، عکس و تندیس‌هایی از مکتب‌داران و شاگردان، به همراه ابزارهای ویژه‌ی مکتب‌خانه، همچون لوح آموزش، چوب و فلک، طبلک مکتب،... برای نمایش ارائه خواهند شد.

۲. آموزش و پرورش سنتی و نو (اسناد و شخصیت‌ها)

با گسترش آموزشگاه‌های میسیونرهای مذهبی اروپایی و آمریکایی، برخی روشنفکران که نگران چیرگی فرهنگ غرب و کاهش نفوذ زبان فارسی بودند، بر این نکته پای فشردند که ایرانیان خود باید به بنیانگذاری آموزشگاه‌های نو بپردازند. پس از انقلاب مشروطه، با بهبود نسبی وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و افزایش شهرنشین‌‌ها کودکان قشر میانی جامعه اندک اندک از صف نیروی کار ارزان بیرون آمدند و به آموزشگاه‌های نو رفتند. با تصویب اصل نوزدهم متمم قانون اساسی، نظارت بر سامانه‌ی آموزشی بر عهده‌ی دولت قرار گرفت واداره‌ی آن به یک سازمان متمرکز یعنی وزارت علوم واگذار شد. نخستین آموزشگاه رسمی ایران، مدرسه‌ی دارالفنون بود. میرزا حسن رشدیه، پایه‌گذار آموزشگاه‌های نو در ایران تلاش بسیار کرد تا آموزش ابتدایی را به قالبی نو درآورد.

در این سالن تصاویری از پایه‌گذاران سامانه‌ی آموزش و پرورش نو، به شکل تندیس، عکس، طرح و یا ارائه‌ی اسناد نمایش داده می‌شوند و برای چهره‌های برجسته‌‌ای همچون رشدیه، باغچه‌بان،... غرفه‌های ویژه طراحی خواهند شد. اولین کتاب‌های درسی، پوشاک خاص مدارس، میز و نیمکت‌ها، جعبه شنی (که برای تمرین نوشتن حروف در مدارس آسوری بکار می‌رفته است)،... از دیگر نمادهای این سالن است.

د) مواد دیداری- شنیداری

۱. انتشارات دیداری - شنیداری

مجموعه‌ی مواد به نمایش در آمده در این سالن، اولین منابع دیداری- شنیداری برای کودکان‌اند که شامل: صفحه‌ی گرامافون، نوارهای صوتی (داستان و شعر)، فیلم، فیلم استریپ، نقشه‌ی جغرافیایی، و... می‌شود.

۲. اسباب‌بازی

اسباب‌بازی‌ها و بازیچه‌های گروهی، بخشی از میراث فرهنگی ایران‌اند. نمایش اسباب‌بازی‌های دوران باستان همچون سوت‌سوتک و ارابه‌های بازی (تهیه مولاژ) تا اسباب‌بازی‌های دست ساز دوران مشروطه و اسباب‌بازی‌های کارخانه‌ای روزگار نو برای دختران و پسران هر کدام بازگوکننده‌ی روند حرکت تاریخی این بازیچه‌ها و تنوع آن‌هاست. توجه به منابع نوشتاری که در آن‌ها به بازی‌های کودکانه و بازیچه‌ها اشاره شده است، و بازسازی برخی بازی‌ها که در فضای بسته انجام می‌شده‌اند، همانند: جمجمک برگ خزون، اتل متل توتوله، عروسک بازی،... و بازسازی برخی از شیوه‌های شروع بازی و یارگیری از جمله مدخل‌های اطلاعاتی‌اند که در این تالار به نمایش درخواهند آمد.

۳. اشیای موزه‌ای

اشیاء موزه‌ای شامل همه‌ی تندیس‌های بازمانده از دوران باستان از کودکان، همچون نقش مادر و کودک بر روی نگین انگشتری، لوح‌های گلی مشق کودکان، مجسمه آل (رباینده کودکان)، نقش پیشکش کردن کودکان به خدایان روی جام حسنلو، تا انواع گهواره‌ها و ننوها، نوشت افزارها، و... است که نشان از زندگی اجتماعی کودکان و نوجوانان دارند و یا توسط آنان بکار گرفته می‌شده‌اند. شناسایی و تهیه‌ی مولاژ از نمونه‌های باستانی برای آشنایی ملموس‌تر کودکان و نوجوان با این اشیا، از اهداف ایجاد این تالار است.

۴. پوشاک کودکان و نوجوانان

به گواهی مدارک ثبت شده تاریخی و آثار باستانی و نمونه‌های بازمانده، مردم ایران زمین از دوران کهن به پوشاک خود ارج فراوان می‌نهادند و کمال ذوق و ابتکار را در پدید آوردن جامه‌های زیبا و برازنده و زیورهای گوناگون، به کار می‌بردند. کفش چرمی بچگانه در کاوش‌های باستان‌شناسی در قلعه شاه دژ مربوط به ۱۲۰۰ سال پیش به دست آمده و نقش تن‌پوش کودکان روی مهرهای گنجینه‌ی سیحون، عکس‌هایی از پوشاک کودکان فرادست و فرو دست در دوران قاجار و نمونه‌های به جای مانده از پوشاک رسمی (فرم مدارس) و غیررسمی کودکان در دوره‌ی پهلوی اول و دوم، برخی از اطلاعات موجود درباره پوشاک کودکان و نوجوانان‌اند. نوع پوشاک کودکان به لحاظ جنس، رنگ، تزئینات با توجه به گروه سنی، طبقه اجتماعی، محیط جغرافیایی، اقوام مختلف و دوره تاریخی دستخوش تغییر بوده است. نمایش تن‌پوش‌ها، پاپوش‌ها، سربندها و کلاه‌ها با آویزهایی با علائم مذهبی براساس مستندات موجود و بازسازی برخی از آن‌ها که بازگوکننده جایگاه اجتماعی کودکان و دیدگاه‌های فرهنگی در باره آنان است، از برنامه‌های پیش‌بینی شده در این تالارند.

ه) اقوام و اقلیت‌ها

در هریک از بخش‌های پیش گفته نقش و حضور اقلیت‌های ملی- زبانی- دینی را خواهیم داشت اما با توجه به غنا و زیبایی فرهنگ هریک از آن‌ها و برای ایجاد فضایی بهتر و یکپارچه مختصری از یافته‌های تاریخی در عرصه‌ی ادبیات کودکان این قوم‌ها به صورت یکجا بار دیگر در دو تالار به نمابش در می‌آیند.

۱. ادبیات محلی و قومی کودکان

ایران سرزمین پهناوری است که قوم‌های گوناگونی از شمال تا جنوب و از خاور تا باختر در آن زندگی می‌کنند این قوم‌ها بر پایه همسانی ملی- زبانی و یا ملی- زبانی- دینی شکل گرفته‌اند. این قوم‌ها در سراسر ایران زمین پراکنده‌اند. در باختر تا میانه آن آذری‌ها و کرد‌ها ساکن هستند. در شمال تپورها، گیلک‌ها تالشی‌ها و ترکمن‌ها. در میانه لرها و شاخه‌های کوچکتر آن. در جنوب عرب‌ها و در خاور سیستانی‌ها و بلوچ‌ها جای دارند. در بخش‌های گسترده‌‌ای نیز فارس‌ها با خرده فرهنگ قوم‌ها زندگی می‌کنند که هرکدام گویش و ادبیات شفاهی ویژه‌ای دارند.

این سالن، ادبیات قومی– محلی کودکان مناطق ایران را به همراه آشنایی با ویژگی‌های بومی هر منطقه ارائه خواهد کرد.

۲. ادبیات کودکان اقلیت‌های دینی ایرانی

قوم‌هایی چون زرتشتیان، ارمنیان، آسوریان و کلیمیان اگرچه از جنبه جمعیتی چندان پرشمار نیستند، به گستردگی و گوناگونی فرهنگ این سرزمین یاری بسیار رسانده‌اند. این سالن نمایانگر سیر تحول و حرکت ادبیات کودکان این اقلیت‌ها در ایران خواهد بود و برای چهره‌های برجسته و فعال در این زمینه، غرفه‌های ویژه طراحی خواهند شد.

تالار نمایش‌های ویژه و موضوعی

 در این تالار مجموعه‌های ویژه‌ی دولتی و خصوصی (داخلی- خارجی) که به مناسبت‌های خاص به صورت امانی در اختیار موزه‌ی ملی- تخصصی تاریخ ادبیات کودکان ایران قرار می‌گیرد، به نمایش درخواهند آمد.

گارگاه‌ها

    کارگاه مرمت و بازسازی اسناد، منابع و اشیاء موزه

    کارگاه کتاب‌سازی برای کودکان

    کارگاه ساخت نمونه‌ی اسباب‌بازی‌های سنتی

محل موزه

موزه‌های ملی– تخصصی تاریخ ادبیات کودکان ایران با توجه به ویژگی‌های چند فرهنگی جامعه ایران در چند منطقه‌ی قومی ایران قابل اجرا خواهد بود. برای اجرای این پروژه دو شهر تهران و اصفهان پیشنهاد می‌شوند.

شهر تهران به سبب بالا بودن شمار بالقوه و بالفعل مخاطبان آن و تنوع مخاطبان و شهر اصفهان به سبب انجام فعالیت‌های دور از مرکز و دوری از مناطق زلزله خیز با ریسک بالا و به سبب پتانسیل‌های آن به عنوان یکی از اصلی‌ترین قطب‌های گردشگری و جهانگردی ایران، انتخاب شده‌اند.

مساحت کمینه هزار متر مربع و مساحت بیشینه پنج‌هزار مترمربع پیشنهاد می‌شود تا دسترسی به موزه از طریق وسایل نقلیه‌ی عمومی و خصوصی آسان باشد، ایجاد پارکینگ مناسب و امکان دسترسی به خطوط مخابراتی برای استفاده از فناوری‌های ارتباطی – اطلاعاتی نیز پیشنهاد می‌شود.

 

منبع: موزه‌ها شماره ۴۳ بهار ۱۳۸۵

موزۀ فرهنگ و ادبیات کودکان ایران

طرح جامع موزه ملی ـ تخصصی فرهنگ و ادبیات کودکان ایران(بخش سوم)

در سالن‌های اصلی موزه اشیاء و منابع مربوط به ادبیات، آموزش و پرورش، وضعیت و جایگاه کودکان، و... به ترتیب سیر تاریخی به نمایش گذاشته خواهند شد.

الف) ادبیات شفاهی کودکان

در دوران باستان، ادبیات ریختی شفاهی داشت. در ایران بخش بزرگی از ادبیات شفاهی، ادبیات ویژه‌ی کودکان است که در فرهنگ سنتی ما، پیشینه‌ای چند هزار ساله دارد. ادبیات شفاهی ویژه‌ی کودکان، سازگار با درک و فهم کودکان و ذوق و نیاز‌های آن‌ها به زبان‌ها و گویش‌های مردم پدید آمده و کالبدهایی گوناگون از نثر و نظم، تا ترانه و افسانه پیدا کرده‌اند این بخش از چند تالار تشکیل می‌‌شود:

۱. تالار لالایی‌ها

لالایی گونه‌ای از ادبیات کودکان و از جنس ادبیات موقعیتی است. لالایی‌ها کاربردی هستند و تنها هنگام آرامش بخشیدن به کودک او را از دنیای بیداری به دنیای خواب می‌برند. لالایی‌ها از بدوی‌ترین آثار موسیقی جهان هستند و گاه فقط شکل صوت دارند.

در این تالار اسناد نوشتاری، شنیداری و دیداری از لالایی‌های اقوام مختلف ایرانی همراه با ابزارهایی همچون گهواره و ننو به نمایش گذاشته خواهند شد. بازسازی فضای خواباندن یک کودک توسط مادر یا لله در ننو یا گهواره و پخش لالایی‌های اقوام به زبان‌ها و لهجه‌های گوناگون ایرانی از راه گوشی، از دیگر جاذبه‌های این تالار خواهد بود.

۲. تالار قصه‌گویی سنتی

در جامعه‌های سنتی، کودکان با شنیدن متل‌ها، چیستان‌ها و قصه‌ها از زبان مادران، مادربزرگ‌ها، پدران و پدربرزگ‌ها با پدیده‌های طبیعی دنیای پیرامون و ویژگی‌های فرهنگ جامعه آشنا می‌شوند. فرهنگ مردم و ادبیات شفاهی را دو گروه از راویان منتقل می‌کردند. دسته نخست، راویان غیر حرفه‌ای بودند که بنا به ذوق و پسند خود، آنچه را که در سینه داشتند در آیین‌های گوناگون روایت می‌کردند. اما گروه دوم که راویان حرفه‌ای بودند. تنها از راه روایتگری زندگی خود را می‌گذراندند. سندهای به دست آمده، نشانگر وجود راویان حرفه‌ای در زمان‌های دور است. در این دوران افرادی بوده‌اند که به طور حرفه‌ای به کار نقل و روایت ادبیات می‌پرداخته‌اند. آن‌ها از حافظه‌ایی نیرومند و بیانی شیوا برخوردار بودند و به یاری بیان و تصویرهای زبانی و حرکت صورت و دست‌ها، مخاطبان را شیفته می‌کردند. در ایران کهن، به این افراد گوسان می‌گفتند. روایت افسانه‌ها و داستان‌های اسطوره‌ها و ایزدان همراه موسیقی، بخشی از آموزش رسمی کودکان در ایران پیش از اسلام بوده است. از عصر صفوی بازار نقال‌ها و قصه‌گویان، تعزیه خوانان گرمتر شد که در میدان‌ها و قهوه‌خانه‌ها همراه با پرده‌های نمایشی به قصه‌خوانی و نقالی‌ می‌پرداختند. گروهی از آن‌ها، راویان داستان‌های حماسی شاهنامه بودند. دسته‌ای داستان‌های تاریخی و افسانه‌ای مانند اسکندرنامه را باز می‌گفتند و دیگران داستانسرای حماسه‌ها و رویدادهای تاریخی، افسانه‌ای و دینی مانند حمره‌نامه بودند. بدون شک بسیاری از افسانه‌های عامیانه را زن‌ها روایت ‌کرده‌اند یکی از قصه‌گویان برجسته دوران اخیر که نام او در تاریخ آمده، پیرزنی به نام مشدی گلین خانم است. قصه‌گویی حتی در این اواخر هیچ‌گاه در سرزمین ایران که سنت شفاهی گسترده و عمیقی دارد، به فراموشی سپرده نشد. امروز نیز نقالانی در قهوه‌خانه‌ها و جاهای دیگر به روایت داستان‌های حماسی می‌پردازند. این قصه‌گوها را مرشد می‌گویند. گروه دیگر از نقالان هم در گذشته در فضای باز یا بسته، پرده خوانی می‌کردند. دو روز پس از آغاز به کار رادیو، صبحی (فضل‌... مهتدی) نخستین داستان خود برای کودکان از رادیو برای کودکان نقل کرد. صبحی در مدت ۲۲ سال ۳۵۲۱ جلسه قصه گفت. و یک میلیون و نیم بچه به قصه‌های صبحی گوش دادند. برنامه ظهر جمعه یکی از برنامه‌های ثابت و پرطرفدار رادیو بود.

در این تالار ابزارها و سندهای نوشتاری، شنیداری و دیداری به جا‌ی مانده در این زمینه به نمایش درخواهد آمد. غرفه‌هایی برای معرفی قصه‌گویان بنام ساخته خواهند شد و قصه‌گویان در فضاهای بازسازی شده به قصه‌خوانی زنده می‌پردازند.

۳. تالار نمایش

 نخستین تماشاخانه‌های عمومی ‌در فضای بوستان‌ها شکل گرفت و سنگ بنایی شد برای تماشاخانه‌های عمومی ‌بسته با سکو و پرده و به شیوه‌ای اروپایی به ویژه ایتالیایی. گاه نمایش‌ها به شکل خصوصی‌ در خانه‌ها اجرا می‌شد که هدف آن‌ها همسان با نمایش‌های عمومی بود. شمار نمایش‌ها از سال۱۳۰۰ در ایران رو به فزونی گذاشت. نخستین حرکت‌ها برای اجرای نمایش ویژه کودکان از آموزشگاه‌ها آغاز شد. در دوره زمانی ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۰ ادبیات نمایشی کودک و نوجوان بیش از دیگر گونه‌های ادبیات کودکان با آموزش و پرورش گره خورد و اجرای نمایش پیوسته در فهرست فعالیت‌های فرابرنامه درسی کودکان و نوجوانان در کودکستان‌ها، دبستان‌ها و دبیرستان‌ها گنجانده می‌شد. این پدیده را بیش از همه می‌توان برآیند رشد تئاتر نو در ایران، گرایش گسترده مردم طبقه‌ی میانه به هنر تئاتر، و تاثیرگذاری آموزشی و هنری این مقوله در مدرسه‌ها دانست. به ویژه اینکه در دوره رضاشاه و در دوره نخست حکومت محمدرضا شاه که هنوز تلویزیون به ایران نیامده بود، تئاتر در کنار سینما یکی از سرگرمی‌های اصلی مردم شهری بود. نمایش‌هایی که در مدرسه‌ها و سالن‌های شهر اجرا می‌شدند، گونه‌های مختلفی از ادبیات نمایشی را دربر می‌گرفتند. شماری از نمایشنامه‌هایی که برای کودکان و نوجوانان به اجرا در می‌آمدند، برگرفته از نمایشنامه‌ها یا داستان‌ها و افسانه‌های کشورهای دیگر بودند که به فارسی ترجمه و به شکل کتاب منتشر شده بودند‌. برخی از افسانه‌های عامیانه ایرانی نیز در این دوره در قالب نمایشنامه کودکان بازنویسی شدند. گاه در برخی مدرسه‌ها، زندگینامه‌هایی از بزرگان که می‌توانستند در دادن الگوهای زندگی بهتر کودکان را یاری کنند‌، به شکل نمایش به روی صحنه می‌رفتند. آثار کلاسیک ادبیات ایران‌، به ویژه حکایت‌های سعدی که دارای پند و اندرز بودند، یا موش و گربه عبید زاکانی نیز، بارها به شکل نمایش برای کودکان و نوجوانان به اجرا درآ‌مدند. نمایشنامه‌های تاریخی و اساطیری، به ویژه داستان‌های برگرفته از شاهنامه، همواره با توجه و استقبال کودکان و نوجوانان روبه‌رو می‌شدند. نمایش عروسکی از جمله گونه‌های نمایشی بود که در این دوره به سبب دلبستگی و علا‌قه‌ی کودکان به آن، کما بیش به کار خود ادامه داد‌.

در تالار نمایش همه‌ی اسناد نوشتاری، شنیداری و دیداری در این زمینه به نمایش در خواهند آمد. آگهی‌های اولین نمایش‌های اجرا شده، عکس از اجرای نمایش، پخش صوتی تعدادی از نمایش‌ها از طریق گوشی، بازسازی چند صحنه نمایش سنتی کودکان، بازسازی و یا تهیه‌ی تعدادی از عروسک‌های نمایشی، ارائه‌ی کتاب‌های نمایشنامه، ایجاد غرفه‌ی خاص دست‌اندرکاران ادبیات نمایشی و بازسازی فضاها و شخصیت‌های افسانه‌ای ایرانی، فضای این تالار را شکل خواهد داد.

منبع: موزه‌ها شماره ۴۳ بهار ۱۳۸۵

موزه ملک

نگاره هاي عشق از هنر خط بنايي و نقوش معماري اسلامي

 

به گزارش روابط عمومي مؤسسه كتابخانه و موزه ملي ملك، نمايشگاهي از آثار "استاد حسين زمرشيدي" در نگارخانه اين مؤسسه برپا خواهد شد.

استاد حسين زمرشيدي، از پيشكسوتان طراحي نقوش و معماري سنتي، متولد 1318 در مشهد از معماران سنتي ايراني است كه زيردست پدرش، حاج محمد معمار كار ميكرد. از كارهاي وي ميتوان به كاشي كاري آرامگاه خواجه ربيع و گنبد سبز در مشهد، آرامگاه امامزاده محروق در نيشابور و آرامگاه شيخ احمد جامي در تربت جام نام برد. زمرشيدي تحصيلاتي در زمينه ساختمان و معماري در ايران و آلمان داشته است. وي همچنين عضو فرهنگستان هنر و استاد دانشگاه مي باشد.

اين نمايشگاه كه شامل 17 اثر از آخرين طراحي ها و نوآوريهاي استاد زمرشيدي در زمينه طراحي نقوش  هندسي در هنر ايراني اسلامي است ، از روز شنبه مورخ24/4/91 به مدت يك هفته در معرض ديد علاقمندان قرار دارد.

موزۀ فرهنگ و ادبیات کودکان ایران

طرح جامع موزه ملی ـ تخصصی فرهنگ و ادبیات کودکان ایران(بخش دوم)

اجزای اصلی موزه

1-    باغ موزه (فضای خارجی)

فضای سبز بوستان در چند بخش طراحی خواهد شد: پارک و گذرگاه‌های عمومی، بازی‌سرای عمومی، میدانگاه بازی‌های نمایشی (آمفی تئاتر روباز) و فضای سرویس‌های اطلاعاتی و بهداشتی.

2-    بوستان و گذرگاه‌های عمومی

در محوطه‌ی پارک تندیس‌ شخصیت‌های برجسته ادبیات کودکان، و آموزگاران بزرگ ایران نصب خواهند شد. این فضا که از ورودی بوستان تا بنای موزه امتداد خواهد داشت، بازدید کنندگان را گام به گام به قلب تاریخ راهنمایی می‌کنند (ترتیب چیدمان تندیس‌ها از تاریخ معاصر نزدیک در ورودی تا تاریخ باستان است که به بنای موزه منتهی می‌شود).

3-    بازی‌سرای بیرونی

بازی سرا محل اجرای بازهای قدیمی و سنتی ایرانی است. در سرزمین پهناور و کهنسال ایران، با وجود تنوع در آب و هوا و گوناگونی ریشه‌های فرهنگی، بازی و سرگرمی رایج در میان مردم نیز از تنوع و گستردگی برخوردار است. هیچ کس نمی‌داند این بازی‌ها و سرگرمی‌ها از چه زمان و از کجا آغاز شده‌اند و چه کس یا کسانی آغازگر آن‌ها بوده‌اند. در لابه‌لای متون قدیمی شاعران و نویسندگان برخی از این بازی‌ها ضبط شده‌اند که دلالت بر دیرینگی شماری از آن‌ها دارد. این بازی‌ها همانند قصه‌ها و افسانه‌ها، متل‌ها و ترانه‌ها و آداب و رسوم و اعتقاد‌های رایج در میان مردم، نشانه‌هایی از حیات فرهنگی جامعه به شمار می‌آیند و گستردگی و گوناگونی آن‌ها نشانگر ژرفا و غنای فرهنگی جوامع تلقی می‌شود. در بازی سرای بیرونی سعی خواهد شد بر اساس مستندات موجود، به برخی از بازی‌ها پرداخته شود. کودکان و نوجوانان با حضور راهنما می‌توانند بازی‌های گروهی قدیمی را تجربه کنند (همچون: آب اومد، کدوم آب، آسیاب بچرخ، آسیاب بشین، آفتاب مهتاب چه رنگه؟، عمو زنجیرباف، آی تخم مرغ گندیده، الک دو لک،...). اسباب‌بازی‌ها، ابزار بازی‌های گروهی، اسناد نوشتاری و دیداری،... و فضاسازی برخی از بازی‌ها که در فضای بسته بازی می‌شده است در تالار بازی‌ها به نمایش در خواهند آمد.

4-    بازی‌های نمایشی سنتی

 بازی‌های نمایشی که معمولاً در میهمانی‌ها و جشن‌های عمومی اجراء می‌شوند بخشی دیگر از بازی‌ها برای پر کردن اوقات فراغت کودکان و بزرگسالان بودند. اجرا‌ی این‌گونه بازی‌های نمایشی در مناسبت‌های ویژه و برنامه‌ریزی شده، در آمفی تئاتر روباز باغ انجام خواهد شد.

5-    موزۀ سرپوشیده ( سالن‌های داخلی)

در سالن‌های اصلی موزه اشیاء و منابع مربوط به ادبیات، آموزش و پرورش، وضعیت و جایگاه کودکان، و... به ترتیب سیر تاریخی به نمایش گذاشته خواهند شد.

منبع: موزه‌ها شماره ۴۳ بهار ۱۳۸۵

موزۀ فرهنگ و ادبیات کودکان ایران

(بخش نخست)

طرح جامع موزه ملی ـ تخصصی فرهنگ و ادبیات کودکان ایران

مؤسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان، نهادی غیردولتی است که در سال ۱۳۷۹ پایه گذاشته شد. این نهاد از سوی پژوهشگرانی بنیاد نهاده شده است که کار پژوهش تاریخ ادبیات کودکان را در سال ۱۳۷۶ به شکل فردی آغاز کردند و اکنون در چارچوب این مؤسسه با بیش از ۵۰ عضو در تهران و شهرهای بزرگی چون اصفهان،‌ شیراز، مشهد، تبریز، یزد، اهواز و قم به کار خود ادامه می‌دهند. دفتر این مؤسسه در تهران است. شیوه همکاری با این مؤسسه به دو شکل: کار رسمی و کار داوطلبانه است.

طرح موضوع

در جهان امروز برپایه‌ی نگرش توسعه پایدار و بالا بردن سطح آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان از راه‌ها و ابزارهای گوناگونی برای آشنایی آنان با میراث فرهنگی جامعه خود بهره گرفته می‌شود. این کار سبب می‌شود که کودکان و نوجوانان به پاسداشت فرهنگ ملی خود علاقه‌مند شوند و در پی آن رفتارهای مسئولیت‌پذیرتری که نشانه رشد شهروندی و دموکراسی است، انتخاب کنند. گسترش فرهنگ موزه‌ای یکی از راه‌های موثر برای بالا بردن درک پدیده‌های فرهنگی در این گروه از مخاطبان است.

از این رو مؤسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان که کار پژوهش‌های بنیادی در زمینه ادبیات کودکان را در ایران برعهده دارد، باارزش‌ترین گنجینه‌ی تاریخی شامل آثار و اسناد ادبیات کودکان از دوره مشروطه تا سال ۱۳۵۷ را گردآوری کرده است.

ساختار موزه‌ی ملی - تخصصی

این مجموعه با چهار کاربری طراحی می‌شود: موزه، پژوهشی، اطلاع‌رسانی، تفرجگاه

الف) موزه ملی- تخصصی تاریخ ادبیات کودکان ایران

موزه جایگاه همه‌گونه سندهای تاریخی (نوشتاری، دیداری، شنیداری) از وضعیت و جایگاه کودکان و نوجوانان، ادبیات کودکان، آموزش و پرورش، آثار و زندگی دست‌اندرکاران ادبیات کودکان ایران: پژوهشگران، استادان آموزش و پرورش که نظریه‌هایی درباره‌ی ادبیات کودکان داشته‌اند، نویسندگان، مترجمان، تصویرگران، منتقدان، روزنامه‌نگاران،... خواهد بود.

ب) پژوهشکدۀ تاریخ ادبیات کودکان ایران

روند شناسایی و گردآوری منابع مطالعاتی در داخل و خارج از کشور و تجزیه و تحلیل یافته‌های خام در حوزه‌ی موضوعی موزه، هیچ‌گاه به پایان نخواهد رسید. پیش‌بینی واحدی پژوهشی در موزه، هم به حفظ هر چه بهتر منابع موجود کمک خواهد کرد و هم تاثیر بسزایی در رشد و توسعه‌ی مجموعه در راستای موضوعی کودک و نوجوان خواهد داشت. پشتیبانی اطلاعاتی موزه، کتابخانه و مرکز اطلاع‌رسانی؛ برنامه‌ریزی و برگزاری همایش‌های تخصصی و شرکت در همایش‌های داخلی و بین‌المللی، از دیگر فعالیت‌های این پژوهشکده خواهد بود.

ج) مرکز اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌ی تحقیقاتی- تاریخی موزه

زندگی هر مجموعه‌ی فرهنگی در گروی ارتباط تنگاتنگ مجموعه با جامعه‌ی مخاطبان، فارغ از محدودیت‌های مکانی، زبانی و زمانی است، و اطلاع‌رسانی رکن اول در حرکت‌های فرهنگی پایدار است. اطلاع‌رسانی درباره‌ی موجودی موزه و فعالیت‌های آن که ماهیتی ملی- تخصصی دارد، اما موجودیت آن در مکانی مشخص طراحی شده، امری اجتناب‌ناپذیر است. برای برقرای ارتباط با جامعه‌ی مخاطب باید از کلیه ابزارهای اطلاع‌رسانی و تبلیغاتی مناسب بهره برد تا با توجه به تنوع مخاطبان و تنوع موضوع، بالاترین دریافت اطلاعاتی از موزه در سطح ملی و فراملی تامین شود.

    کتابخانه‌ی تحقیقاتی- تاریخی موزه: این کتابخانه کار شناسایی و گردآوری منابع نوشتاری و تصویری ادبیات کودکان را به عهده خواهد داشت و از کلیه منابع نوشتاری و تصویری نمایش داده شده در سالن‌ها نسخه‌ای در کتابخانه قرار خواهد گرفت تا پژوهشگران به اصل منابع و اطلاعات بیشتر در حوزه‌ی ادبیات کودکان و نوجوانان دسترسی داشته‌ باشند. همچنین بخشی از کتابخانه به مجموعه‌ی افسانه‌شناسی ایرانی اختصاص داده خواهد شد.

         مرکز اطلاع‌رسانی موزه: در این مرکز با استفاده از فناوری‌های ارتباطی– اطلاعاتی، امر اطلاع‌رسانی درباره فعالیت‌های موزه و موضوعات تحت پوشش آن در سطحی گسترده‌تر (ملی و فراملی) تعریف می‌شود. از اولین طرح‌ها می‌توان به وب سایت موزه (در دو بخش برای کودکان و برای بزرگسالان به دو زبان فارسی و انگلیسی)، بانک اطلاعات ادبیات کودکان و نوجوانان، کتابخانه‌ی دیجیتالی ادبیات کودکان و نوجوانان، موزه‌ی مجازی فرهنگ و ادبیات کودکان و نوجوانان و نشریه‌ی تخصصی- خبری الکترونیکی دو زبانه (فارسی– انگلیسی) اشاره کرد:

         وب سایت: این وب سایت وظیفه‌ی اطلاع‌رسانی و معرفی موزه‌ی ملی- تخصصی تاریخ ادبیات کودکان ایران را به عهده خواهد داشت و درگاه ورود موزه به شاهراه‌های اینترنتی و جامعه جهانی و اطلاعاتی و همچنین درگاه ورود همه‌ی دوستداران فرهنگ و ادب کودکان و نوجوانان ایرانی از دیگر نقاط به دنیای جذاب حوزه‌ی تمدنی ایران خواهد بود.

        موزه مجازی فرهنگ و ادبیات کودکان و نوجوانان: این موزه به منظور نمایش نمونه‌هایی از فرهنگ و ادبیات کودکان و نوجوانان؛ آشنایی با فرهنگ و ادبیات کودکان و نوجوانان حوزه‌ی تمدنی ایران از طریق جلوه‌های دیداری و بالا بردن درک دیداری از این فرهنگ و پرکردن اوقات فراغت کودکان، نوجوانان و بزرگسالان، طرح موزه‌ی مجازی کودک ایران ( با اولویت ادبیات کودکان، آموزش و پرورش، بازی‌ها و بازیچه‌های کودکانه و پوشش تاریخی کودک) برای کسانی که به دلیل بعد مسافت (داخل و خارج از ایران) قادر به بازدید حضوری از مجموعه نیستند طراحی می‌شود.

منبع:  موزه‌ها شماره ۴۳ بهار ۱۳۸۵

 

د) تفرجگاه

امکان حضور در فضاهای فرهنگی- هنری که به نوعی با تفریح و سرگرمی همراه باشند، همیشه مورد استقبال کودکان و نوجوانان و بزرگسالان در تمامی گروه‌های سنی و طبقات اجتماعی بوده است. شکستن فضاهای خشک آموزشی و سکوت فضاهای فرهنگی– هنری و ارائه‌ی برخی اطلاعات فرهنگی در فضاهای باز می‌تواند بسیار جذاب و گیرا باشد. توجه به ایجاد این فضای باز و طراحی باغ موزه، از این فکر نشات می‌گیرد.