نمایشگاه پیکره ای برای صلح؛ تندیس های پنلوپه از تخت جمشید تا رُم

پیکره سنگی پنلوپه (Penelope) در 1314خورشیدی (1935 میلادی) طی کاوش های باستان شناسان موسسه شرق‌شناسی شیکاگو در تخت جمشید به دست آمد. کاوشگران به نیم‌تنه‌ای شکسته از سنگ مرمر برخورد کرد که با مجموعه‌های مکشوفه در کاخ بسیار متفاوت بود. کاوشگر این مجموعه، معتقد بود این  تندیس پس از هدیه از سوی یونانیان به پادشاه ایران در تالار ستون‌دار جای گرفته است.

با حملۀ اسکندر مقدونی در 331 پیش ‌از میلاد و تارج و غارت سپاهیانش پیکره پنلوپه مانند سایر آثار تخریب و از مکان اصلی خود خارج و به دلیل سنگینی زیاد تا مکانی دیگر در تخت جمشید کشیده شد و در همان‌جا رها گردیده است. این تندیس در محل سر، بازوها و پاها به شدت آسیب دیده و علاوه بر شکستگی‌های عمیق که در زیر گردن، شانه و بخشی از بالاتنه دیده می‌شود، قسمت بیش تر هر دو دست، سر و پاهای  تندیس نیز مفقود شده است. در بخش میانی دست شیاری دیده می‌شود که به نظر می‌‍رسد  تندیس در دست خود میله‌ای را به طور عمودی نگاه می‌داشته که با توجه به داستان ریسندگی پنلوپه، احتمال دارد این حفرۀ میانی محل نگه داشتن میلۀ دوک بافندگی باشد.

 این  تندیس‌ها که سمبل بانوی سوگوار و بانوی وفادار در سدۀ پنج پیش ‌از میلاد هستند یادآور داستان اُدیسه اثر هومر نویسندۀ معروف و حماسه نویس سدۀ هشتم پیش ‌از میلاد یونان است. در این داستان اُدیسه فرمانروای ایساکا بوده که با زن زيبايي به نام پنلوپه ازدواج می‌کند. حاصل این ازدواج پسري به نام تلماك است. هنگامي‌كه تلماك يك ساله بود، اوليس یا اُدیسه براي جنگ با تروا فرا خوانده می‌شود. اين جنگ 20 سال طول کشید و ماجراهای زیادی برای اُدیسه و سربازانش پیش آمد. از سوی دیگر پنلوپه همسر با وفای اُدیسه در غیبت او خواستگاران زیادی داشت و به رسم بیوه‌زنان یونان باید همسری انتخاب می‌کرد. اما پنلوپه در قلب خود امید به بازگشت همسر خود داشته و از خواستگارها فرصتی می‌خواهد تا لباسی را ببافد و پس از کامل شدن به خواستگارها پاسخ دهد. پنلوپه روزها می‌بافت و هر شب آن بافته را می‌شکافت تا کار بافتن پایان نپذیرد. اما سرانجام رازش فاش شد و اعلام کرد همسر کسی می‌شود که بتواند کمان اُدیسه را خم کند. سرانجام اُدیسه پس از 20 سال از جنگ تروا بازگشت و در قالب یک چوپان به زندگی‌اش ادامه داد. او با استفاده از تیر و کمان و مهارتش در این رشته، در لباس گدایان توانست در مسابقه خم کردن کمان شرط را ببرد و تک‌تک خواستگارها را که در این مدت اموالش را به سرقت برده بودند بکشد. عشق  پنلوپه به همسرش اُدیسه و انتظار او برای بازگشت همسرش او را به سمبل بانویی وفادار و سوگ‌وار در هنر یونان تبدیل کرده است.

سبک ساخت  تندیس پنلوپه مکشوفه از تخت جمشید ترکیبی از هنر یونانی ‌ـ ‌رومی است و از نظر زمانی به میانه‌های سده پنجم پیش‌از‌میلاد تعلق دارد، بنابراین احتمال غارت آن توسط سپاهیان ایرانی و آوردن آن به تخت¬جمشید در این تاریخ وجود نداشته است. پژوهشگران بر این باورند که این  تندیس هدیه‌ای بوده به نشانه صلح و دوستی و عهد و پیمان که از سوی یونان به پادشاه ایران داده شده است. علاوه بر این نمونه که در موزه ملی ایران نگاه داری می‌شود یک  تندیس در موزه کاپیتولینی (Capitolini) در روم  و دو نمونه در موزه واتیکان نگاه داری می‌شوند.

نمایشگاه پیکره ای برای صلح؛ تندیس های پنلوپه از تخت جمشید تا رماز 6 مهر ماه آغاز و به مدت چهاره ماه در موزه ملی ایران  برپاست.